جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
624
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
بينالمللى مقدور بود و با آنكه چنين فكرى هم مورد بررسى واقع شد و گفته بودند كه در برلن و وين نيز جالبتوجه نمود باز جاى شبهه نيست در محلى كه منافع روس و انگليس بسيار مهم و غيرقابل عدول و متفاوت است ، اميد نتيجه از هرگونه اقدام دستجمعى و يا قبول مسئوليتهاى متقابل خيالى بيش بيش نيست » . در واقع مراكز تجارتى از آن پيشنهاد كاملا گيج و حيران شدند و بارن - دورويتر پى برد كه بدون تضمين دولتى قادر نيست كه شش ميليون ليره را كه در مادهء 26 قيد شده بود در بازار لندن فراهم كند و يا شركتى براى اجراى مواد امتيازنامه تأسيس نمايد . مخالفت سياسى بر ضد امتياز نيز خيلى شديد و غيرقابل رفع بود و اجراى امتيازنامه سبب تصادم بىانقطاع روس و انگلستان در ايران و شايد هم موجب دردسرهاى وخيم بينالمللى مىگرديد ، اما به نظر من قوىترين دليل مخالفت اين حقيقت بود كه حقوق حياتى يك ملت را به سوداگران خارجى واگذار مىكرد . ما در موارد ديگر و در همين زمانهء خود شر و زيان اين طرز كار را دربارهء سرزمين يا ملتهاى ديگرى كه از طرف سرمايهداران بيگانه وسيلهء استثمار قرار گرفته - بودند مشاهده نموده و ديدهايم كه چگونه قربانى كردار دستههائى از ماجراجويان سودپرست كه در عالم خويش ريزهخوار دولتها يا كمپانىهائى بودند واقع شدند و مىدانستيم كه ثبات وضع و استقرار ملى از اين راه قابل تأمين نيست . ايران شايد و يا در واقع هم به نحو تأسفآورى زبون و ناتوان است ، ولى اگر خود نيز داوطلبانه اسير ديگران بشود هرگز ياراى هيچگونه استقامتى نخواهد داشت . شكى نيست كه تجديد نيرو و حياتش به كمكها و تا حدى هم به مدد سرمايههاى خارجى وابسته است ، چنان كه اين روزها به موقع آزمايش درآمده است ، ولى اقدامات محلى و صنايع محلى و منابع محلى هم بايد در تأمين منظور سهيم باشند و گرنه بهبود ساختگى آن به قيمت ضعف و فتور واقعى ملى حاصل خواهد شد . انگلستان ظاهرا با اجرا شدن امتيازنامهء رويتر به تفوق درخشان سياسى